Irak’ta salı günü yapılması beklenen parlamento seçimleri için halk sandık başına gitmeye hazırlanırken, bugün gerçekleştirilen “özel oylama” kapsamında güvenlik güçleri ile ülke içinde yerinden edilmiş seçmenler oy kullandı. Ülkedeki en büyük siyasi hareketi temsil eden Şii Ulusal Akımı Lideri Mukteda Sadr, seçimleri boykot ederken yarış Başbakan Muhammed Şiya es-Sudani liderliğindeki İmar ve Kalkınma İttifakı ile eski Başbakan Nuri el-Maliki’nin liderlik ettiği Kanun Devleti Koalisyonu arasında geçmesi bekleniyor. İttifaksız seçimleri giren Kürt ve Sünni Arap partilerinin seçimler sonrası kurulacak yeni hükümete ortak olması bekleniyor.
Çok uluslu ve çok etnikli yapılı ülke konumunda bulunan Irak’ta karmaşık bir seçim süreci yaşanıyor. Şii nüfus ağırlıklı ülkede seçimlerde üç büyük grup olan Şiiler, sünniler ve Kürtler belirleyici rol oynuyor. Çok katmanlı, etnik ve mezhepsel yapı nedeniyle seçim sisteminde kota uygulanırken partiler arasında yapılan koalisyonlar siyasi gerilimlere ve beraberinde ittifak değişikliklerine yol açıyor. 3 Ekim’de başlayan propaganda sürecinde sona gelindi.
Irak genelindeki 709 seçim merkezinde, 4 bin 501 sandık kurulması bekleniyor. 21 milyon 404 bin seçmenin bulunduğu ülkede 31 ittifak ve 38 parti ve 75 bağımsız aday seçimlere katılacak. Seçimlerde, 329 sandalye için 2 bin 248’si kadın, 5 bin 520’si erkek toplamda 7 bin 768 aday yarışıyor.
Bugün gerçekleştirilen “özel oylama” kapsamında 1 milyon 313 bin 980 güvenlik görevlisi ile 26 bin 538 ülke içinde yerinden edilmiş seçmen oy kullandı. Sabah saat 07.00’de başlayan oylamaya katılım Irak Kürdistan bölgesi ile Kerkük’te katılım yüzde 80’lere ulaşırken bu oran Bağdat ve diğer bölgelerde düşük kaldı.
Temsil garantisi için kota
Seçimlerde sandalyelerin yüzde 20’si kadınlar, yüzde 75’i ise erkeklere ayrılmış durumda. Irak’ta azınlıkların temsilinin garanti altına alınması amacıyla mezhepsel ve etnik dengelerin korunması için bölgesel kotalar uygulanıyor. Irak Parlamentosu’nda 9 sandalye bileşen kotalarına ayrıldı. Hristiyanlar için 5 ve Şebek, Ezidi, Feyli Kürtleri ve Sabiî mezhebinin her biri için ise birer sandalye ayrıldı.
Sadr boykot dedi
Seçimlerin favorisi olarak gösterilen Şii Ulusal Akımı Lideri Mukteda Sadr’ın seçimleri boykot etmesi, dengeleri bir anda değiştirdi. Sadr, özel oylamanın başlamasıyla birlikte bir mesaj yayımlayarak, seçimlerin boykot edilmesi çağrısını yineledi. Sadr, ‘Irak’I kurtarın’ başlığı ile X platformunda yayımladığı mesajında, seçimlerin boykot edilmesi gerekçesini, “Tecrübe edilmişlerin yeniden seçilmesi, daha fazla yolsuzluğun kök salması ve yolsuzluk yapanların hâkim olması demektir” sözleri ile aktardı. Mesajında “Boykotçuyuz” sloganını kullanan Sadar, şöyle devam etti:
“Biz yozlaşmışları daha iyilerle değiştireceğiz. Tecrübe edilmişlerin yeniden seçilmesi, daha fazla yolsuzluğun kök salması ve yolsuzluk yapanların hakim olması demektir.”
“En zor seçim”
Siyasi bölünme, seçimlere katılmama Sadr liderliğindeki hareketin boykot kararının ülkede 2005’ten bu yana yapılacak “en zor” seçim olacağı belirtiliyor. Bölünme, seçimin favorileri arasında gösterilen Şiiler arasında da belirgin bir şekilde görüldüğü belirtiliyor. Şii parti ve ittifakları arasındaki seçim yarışının Koordinasyon Çerçevesi, İmar ve Kalkınma İttifakı, Kanun Devleti Koalisyonu, Ulusal Devlet Güçleri İttifakı, Bedir Listesi, Sadikun Listesi, İbşir Ya Iraq İttifakı (Irak İçin Müjde) arasında geçmesi bekleniyor.
İki ittifak iddialı
Seçimde iki ittifakın öne çıkması bekleniyor. Irak resmi haber ajansı İNA’ya göre, Irak’taki bazı siyasi parti ve hareketler, 11 Kasım’daki parlamento seçimlerine katılmak için Başbakan Sudani liderliğinde “İmar ve Kalkınma İttifakı”nı kurdu. İttifak kapsamında Başbakan Sudani, iktidar gücünü de kullanarak ülke genelinde aktif seçim çalışması yürüttü. Sudani’nin Şii ittifakını temsil etmesine rağmen seçim propagandalarında Sünnilerden de oy istemesi dikkat çekti.
Eski Başbakan Nuri el-Maliki’nin temsil ettiği Kanun Devleti Koalisyonu ise en son 8 parti ile 2010 Irak parlamento seçimlerine girmiştir. Maliki’nin temsil ettiği ittifakın Başbakan Sudani’ye en güçlü rakip ittifak olduğu ifade ediliyor.
Kürtlerden parçalı katılım
Irak’ta 2014 seçimlerinde uygulanan ve 11 Kasım seçimlerinde de uygulanacak olan Sant Ligo seçim sisteminin bazı değişiklikler yapılmasına rağmen Kürtlerin aleyhine olduğu ifade edildi. Özellikle 140. Madde kapsamına giren tartışmalı bölgeler Musul, Kerkûk ve Diyala gibi kentlerdeki Kürt oylarını olumsuz etkilediği ve ciddi oy kayıplarına neden olduğu vurgulanıyor. 11 Kasım seçimlerine parçalı katılacak olan Kürt partilerinin parlamenter çıkarma olasılığının büyük ölçüde düşeceği öngörülüyor. Kürtlerin, Irak Parlamentosu seçimlerine parçalı katılmaları en fazla Şii ve Sünni kesimlere fayda sağlıyor.
Irak parlamento seçimlerine katılacak kürt partileri arasındaki yarış ise Kürdistan Demokrat Partisi (KDP), Kürdistan Yurtseverler Birliği (YNK), Yeni Nesil Hareketi (Tevgera Nifşê Nû), Halk Cephesi (Eniya Gel), Tutum Cephesi (Eniya Helwêst), Kürdistan İslami Birlik (Yekgirtûya Îslamî), Adalet Topluluğu (Komeleya Dadgerî) arasında geçmesi bekleniyor.
Boykot Sünnilere sandalye kazandırabilir
Şii güçler, başkent Bağdat’taki karma bölgelerde yüksek oy oranları elde eden Sadr grubunun seçimleri boykot etmesi nedeniyle Bağdat’ta Sünni bileşeni temsil eden partilere yaklaşık 5 ila 7 sandalye kaptırabileceği ileri sürülüyor. Seçimlere Arap Sünniler ise Egemenlik İttifakı, Azim İttifakı, Hasm İttifakı, Bedil İttifakı ve Sivil Demokratik İttifak grupları ile giriyor.
Seçimlerdeki bölgesel ve silahlı grupların etkisi
Irak’taki seçimler özellikle İran ve Türkiye tarafından yakından izleniyor. Bu kapsamda İran’ın Şii ititfaklar, Türkiye’nin ise Kürt ve Türkmen siyasi partileri ile ilişki geliştirmesi dikkat çekiyor. İran’ın, Irak’taki Şii milisler ve siyasi partiler üzerinde güçlü bir nüfusa sahip olduğu biliniyor. Özellikle devlet dışı silahlı grup Haşdi Şabi ve Şii siyasi gruplar aracılığıyla doğrudan sürece müdahale etmeyi planlayan İran’ın girişimi başta ABD olmak üzere birçok ülke tarafından yakından izleniyor. İran ayrıca Irak’ta İran yanlısı bir hükümetin kurulması ile ABD’nin bölgedeki etkisini kırmak ve Sünni Arap ülkelerine karşı üstünlük sağlamayı amaçlıyor.
Ankara’nın ise bölge üzerinde nüfuzunu arttırarak Türkmen ve Sünni Araplarla ilişkiyi pekiştirmeye yönelik çabası dikkat çekiyor.
Silahlı gruplar sahaya indi
İran’ın büyük oranda kontrol ettiği silahlı Haşdi Şabi grupları da siyasi alandaki faaliyetleri desteklemek için görevlendirdiği ileri sürülüyor. Daha önce sınırlı temsille siyasi sürece katılan bu kesimler, liderlerinin büyük çoğunluğunun mevcut parti ve ittifaklara destek vermesi nedeniyle faaliyetlerini siyasi alana kaydırmış durumda.
Siyasi alana inen etkili gruplar arasında Bedir Örgütü, Asaib Ehl-i Hak, Ketaib Hizbullah, Ketaib Seyyid eş-Şuhada, Ketaib el-İmam Ali, Ensarullah el-Avfiya Hareketi, Saraya Aşura, Cund el-İmam, Babil ve Haşdi Şebek gibi isimler yer alıyor. Ketaib Hizbullah’a bağlı “Hukuk” hareketi ise birçok ilde adaylarla propagandaya katılıyor. Katılım, özellikle Başbakan Sudani liderliğindeki “Yeniden Yapılanma ve Kalkınma” koalisyonunun nüfuzunun artması ve bazı partilerin seçim ittifaklarına dahil olmasıyla birlikte Irak’ta güç dengelerinin giderek değişmeye başladı.
